35. rocznica podpisania Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy zbiegł się z 35. rocznicą powstania Polskiej Rady Związek Krajowy w Berlinie. Rok 2026 obfituje w liczne wydarzenia o charakterze kulturalnym, historycznym, politycznym i społecznym. Polska Rada pod wodzą Ferdynanda Domaradzkiego jubileuszowe świętowanie odbyło się w wielkim stylu, z bogatym programem artystycznym ( m.in. berlińskie zespoły muzyczne Rjo Studioband, New Voice System, "Piramidy" z Polski oraz zwyciężczyni Deutschland sucht den Super Star 20214 Aneta Sablik), w której udział wzięła licznie zgromadzona Polonia oraz Polacy wraz z rodzinami. Warto w tym miejscu wspomnieć, że organizacje pozarządowe za Granicą, jakim są Stowarzyszenia, Kluby stanowią istotny element społeczeństwa obywatelskiego. Pełnią w nim przede wszystkim funkcje społeczne, które umożliwiają wspólne działanie ludzi o podobnych zainteresowaniach, wzbogacając ich życie na emigracji. Są to organizacje non-profit utworzone w celu pobudzania aktywności dla dobra wspólnego swoich członków, którzy pomagają rozwijać się i osiągać wyznaczone cele. W Berlinie istnieje spora liczba aktywnych organizacji, które m.in propagują polską kulturę, twórców sztuki, tradycje, zwyczaje, pamięć i historie, a mianowicie: spotkania literackie, obchody rocznicowe, jubileusze, wystawy, koncerty, wykłady, spacery, wycieczki etc. Jubileuszowe uroczystości stanowiły znakomitą okazję do przypomnienie historii Polskiej Rady (film Darka Migalskiego) oraz odznaczenia wyróżniających się działaczy ( w załączniku zdjęcia). Zarząd Polskiej Rady odznaczył najbardziej zaangażowane osoby, ich działalność społeczna na rzecz lokalnej wspólnoty jest dobrowolna i bezinteresowna. Jak do tej pory polonijna wspólnota przy PR trzyma się dobrze, pomimo niekiedy turbulentnych sytuacji. Frekwencja na festynie jubileuszowym była imponująca, co zaświadcza o uznaniu i akceptacji profilu działania, a także mniemam, z potrzeby bywania wśród swoich. Na wydarzenia organizowane przez Polską Radę zapraszani są wszyscy bez wyjątku, zwłaszcza członków z innych organizacji czy instytucji, zatem każdy kto chce, może się zgłosić, jeśli taki jest wymóg lub po prostu przyjść bez trybu!
Poniżej z kart historii Polskiej Rady – fragmenty z przemówienia przewodniczącego Polskiej Rady Ferdynanda Domaradzkiego.
Polska Rada Związek Krajowy w Berlinie T.z. jest organizacją parasolową skupiającą najstarsze i największe organizacje polonijne w Berlinie. Korzenie Rady sięgają czasów, kiedy w Niemczech nastąpił czas wzmożonych wysiłków, aby zjednoczyć organizacje polonijne. Jest to okres bezpośrednio związany z czasem podpisania „Traktatu o dobrym sąsiedztwie i wzajemnej współpracy miedzy Polską a Niemcami”.
W Berlinie zbierali się wówczas przedstawiciele największych i najprężniej działających organizacji skupiających Polonię i Polaków, aby formułować potrzeby i oczekiwania polskich środowisk polonijnych. Dzięki powołaniu Polsko-Niemieckiego Okrągłego Stołu stworzono platformę, aby oczekiwania te realizować. Był to czas, kiedy migranci czasu stanu wojennego pomału osiągnęli stabilizację i nauczyli się formułować swoje oczekiwania, a tzw. „stara”Polonia dostrzegała potrzebę współpracy z nową generacją migrantów z Polski.
Po raz pierwszy przy jednym stole w biurze Zjednoczenia Polaków na Katzbachstr. 25 zasiedli przedstawiciele organizacji mających wieloletnią tradycję (najstarsze: Związek Polaków w Niemczech od 1922r., Zjednoczenie Polaków w Berlinie od 1955r ale także: Polski Związek Kulturalny, Polonijny Klub Handlowców i Przemysłowców BERPOL, Polski Klub Olimpijski OLYMPIA). Do wspólnych obrad zaproszono także przedstawicieli organizacji założonych przez najnowszych emigrantów pod koniec lat 80-tych(Klub Inteligencj Katolickiej KIK, Wspólnota Polaków w Berlinie czy nowa wówczas Polska Rada Społeczna). Z danych podanych do protokołu na pierwszym zebraniu organizacyjnym wynika, że reprezentowały one ponad tysięczną grupę osób na stałe skupionych w tych organizacjach.
Wybrano wówczas pierwszy zarząd Polskiej Rady na czele, której stanął Bolko Klimek, Polonus urodzony w przedwojennym Berlinie, członek Zjednoczenia Polaków, uczeń przedwojennego Towarzystwa „Oświata”. Do zarządu weszli: jako sekretarz -Andrzej Szulczyński z KIK oraz Bogumił Stróżyński ze Zjednoczenia. Do sygnatariuszy protokołu zebrania należał dzisiejszy honorowy członek BERPOL Jacek Barełkowski. Ówczesny Zarząd zobowiązał się do opracowania regulaminu Rady, jak nazwano wówczas statut, a zadanie to powierzono Andrzejowi Szulczyńskiemu. Nie wszystkie z organizacji obecnych na pierwszym zebraniu mogły wstąpić do powołanej wówczas organizacji parasolowej: Polska Rada, dlatego trudno było opracować statut, który zadowoliłoby wszystkich, aby dokonać rejestracji Rady w sądzie. Po wielu latach dyskusji i stagnacji dopiero w 2010r. uporządkowania sytuacji i zarejestrowania Polskiej Rady w Berlinie podjął się na nowo Ferdynand Domaradzki , wówczas członek zarządu i aktywny działacz Polskiego Towarzystwa Szkolnego „Oświata”.
W 2011r, wybrano nowy zarząd, poprawiono statut i zarejestrowano niezależną organizację kraju związkowego Berlin. Polską Radę Związek Krajowy T.z. czyli Polnischer Rat Landesverband Berlinie.V. uznano za reprezentanta interesów Polonii i Polaków w Berlinie wobec polskich i niemieckich władz, urzędów, prasy i środowiska polonijnego.
Polska Rada Związek Krajowy jest organizacją parasolową i obok innych takich organizacji w Niemczech członkiem struktury federalnej Polskiej Rady w Niemczech. W Berlinie Rada skupia organizacje polonijne, a nie pojedynczych członków i choć ma bardzo liczne grono członków wspierających, nie mogą oni brać udziału w statutowych działaniach Rady. Członkami założycielskimi byli m.in: Zjednoczenie Polaków w Berlinie, Polski Związek Kulturalny, Klub Inteligencji Katolickiej, Polskie Stowarzyszenie Inżynierów i Techników w Berlinie, BERPOL, Stowarzyszenie Kulturalne „Amber”, PTTK im. Korfantego. Potem dołączyły Kluby turystyczne: PTTiK oraz Polsko-Niemiecki Klub Turystyczny oraz Stowarzyszenie „Polonus”, Klub Miłośników Kresów, Klub sportowy FC Polonia.
Pod egidą nowego przewodniczącego Ferdynanda Domaradzkiego Polska Rada działa bardzo aktywnie angażując się na rzecz integracji środowiska polonijnego, zachowania polskiej tożsamości narodowej, kultury i mowy oraz polsko-niemieckiego zbliżenia. Poprzez organizacje licznych imprez o zasięgu federalnym utrzymuje kontakty z Polonią z całego terenu Niemiec.
Jako przedstawiciel berlińskiej Polonii Rada jest zapraszana do brania udziału w licznych gremiach polsko – niemieckich, aktywnie działa w Netzwerk Berlin, współpracuje ściśle z Senatem Berlina, urzędem nadburmistrza, reprezentując potrzeby mieszkających w stolicy Niemiec Polaków.
Organizuje spotkania z politykami, którzy postrzegając Radę jako reprezentanta interesów Polonii i Polaków w Berlinie, chętnie odwiedzają organizowane przez Radę imprezy.
Rada Polska Związek Krajowy w Berlinie jest animotorem życia polonijnego w stolicy Niemiec, a dzięki transmisji w telewizji Polonia i mediach polonijnych w takich wydarzeniach jak Dzień Polonii, czy „Marzanna” mogli brać udział na gorąco Polacy w całych Niemczech.
Polakom mieszkającym w stolicy Niemiec Rada zapewnia aktywne uczestnictwo w polskiej kulturze, umacnia ich związek Krajem,z pielęgnuje polskie tradycje, święta narodowe i rocznice oraz wspiera proces świadomej integracji poprzez organizację takich imprez jak np.
podróże edukacyjne na Kresy oraz do miejsc ważnych dla historii Polski czy chociażby sławnych Bali Polonijnych odbywających się w różnych miejscach w Polsce( np. Walentynki czy Andrzejki)
Działania statutowe Rady to także wspieranie rozwoju polonijnej oświaty i nauki. W roku 2016 zrealizowała we współpracy z Federalnym Związkiem Nauczycieli Języka Polskiego w Niemczech pod egidą Fundacji Wspierania Kultury i Języka Polskiego im. Mikołaja Reja- projekt wsparcia dla szkół polonijnych w Niemczech. Był to pionierski projekt w ramach którego na terenie Niemiec, udzielono bezpośredniego wsparcia 35 szkołom polonijnym, 2 przedszkolom oraz 2 bibliotekom umożliwiając im kontynuację działalności, a także metodycznie przeszkolono ponad 100 nauczycieli od Stralsundu po Konstancję.
Wiceprzewodnicząca Rady Polskiej Małgorzata Kohn w ramach prac w grupie roboczej AG-4 jako ekspert polonijny opracowywała projekt „Strategii nauczania języka polskiego jako ojczystego w Niemczech”, który Komisja Ministrów Kultury przyjęła tworząc podwaliny do rozwoju nauczania języka polskiego jako ojczystego w szkołach niemieckich w Niemczech.
Z dbałości o utrzymanie kontaktu z krajem najmłodszego pokolenia Polaków Polska Rada w Berlinie podejmuje działania skierowane do rodziców i dzieci polonijnych z Berlina ; organizuje pobyty edukacyjne w Polsce, wycieczki do najciekawszych miejsc w Polsce, spływy kajakowe, oraz kolonie w Polsce). We wpółpracy z organizacjami członkowskimi otacza opieką i pielęgnuje dziewiętnastowieczne groby pierwszych nauczycieli i działaczy polonijnych w Berlinie wskazując na udokumentowany historycznie wkład Polaków mieszkających w stolicy Niemiec w rozwój miasta .
Ponadto Polska Rada w Berlinie jest organizatorem ważnych dla Polonii i Polaków mieszkających w stolicy Niemiec imprez kulturalnych służących zachowaniu polskiej tożsamości i kultury, które na stałe weszły do kalendarza imprez polonijnych i od lat są cyklicznie realizowane przez Zarząd Polskiej Rady.
Koncerty Noworoczne –Gośćmi były zespoły takie jak: „Czerwone Gitary”, „Budka Suflera”, „Raz, dwa, trzy”, „Żuki”, Dikanda, De Mono, Trubadurzy, Golec Orkiestra
Bale Polonii Berlińskiej w Polsce, tradycyjne obchody Dnia Kobiet, Dzień Polonii - Festyn Polonijny z okazji Dnia Polonii i Polaków na Świecie, Polonijny Festyn Jesienny:(„Zielona Łąka”, „Latawce”, „Zabawa bez granic”), Płomień Niepodległości – ognisko z okazji Święta Niepodległości, Wigilia Polonijna.
Patronujemy i wspieramy imprezy organizowane przez organizacje członkowskie ( m.in. Polonijny Rajd Turystyczny, Na grzyby na ryby) Wraz z naszymi członkami odwiedzamy groby działaczy polonijny czy pierwszych nauczycieli j. polskiego w Berlinie, składamy kwiaty i zapalamy świece na grobach polskich żołnierzy) i bierzemy udział w polonijnych impreza i debatach w Polsce i Niemczech.
Przez wiele lat organizowaliśmy dla dorosłych wyprawy w poszukiwaniu śladów polskich na Kresach, a dla dzieci podróże edukacyjne do Polski np. Śladami Piastów czy spływy wyprawy kajakowe po rzekach Polski pokazując piękno Kraju i podtrzymując kontakt z Ojczyzną.
Nadesłała Małgorzata Kohn
